İşitme, yaşla en çok değişen duyulardan biridir. Özellikle yüksek seslerde ayırt etme zorlaşır; konuşma “duyulur ama tam anlaşılmaz.” Bu tabloya presbiakuzi, yani yaşa bağlı işitme kaybı denir. Kaybın derecesi ve tipi kişiden kişiye değişir; gürültülü ortamlarda yıllarca bulunmuş olmak süreci etkileyebilir. Tanı, odyolojik değerlendirme ve cihaz kararı kulak-burun-boğaz hekimi ile odyoloğun işidir. Bu yazıda cihaz önermiyor, işitme kaybının türlerini teşhis etmiyoruz. Bakacağımız yer, duyulmamanın insanda ve evde yarattığı yalnızlıktır.
Duyulmamak nasıl bir duygudur?
İşitmesi azalan birçok kişi önce suçu karşı tarafta arar: “Mırıldanıyorsunuz, açık konuşun.” Yakınlar ise “duymuyor, ama inat ediyor” diye düşünür. Ortada çoğu zaman inat değil, yorgunluktur. Kalabalık bir sofrada cümleleri yakalamaya çalışmak zihni tüketir. Kişi gülme zamanını kaçırır, yanlış cevap verir, utançla susar. Zamanla doğum günleri, kahve sohbetleri ve televizyon başındaki muhabbet seyrekleşir. Bu çekilme, dışarıdan “huysuzluk” gibi görülebilir; içeriden bakınca kendini korumaktır.
İşitme kaybı benlik saygısını zedeleyebilir, irritabiliteyi artırabilir, kaygı ve çökkünlükle iç içe geçebilir. Güvenlik de etkilenir: kapı zili, araba kornası veya evdeki bir uyarı duyulmayabilir. Bu yüzden “önemsiz bir yaşlılık meselesi” deyip geçmek doğru olmaz.
Konuşmayı sürdürmenin nazik yolları
Bağırmak nadiren işe yarar; sesi bozar, karşı tarafı incitir. Daha işe yarayan şeyler sadedir:
- Yüz yüze, iyi ışıkta, ağzı kapatmadan konuşmak
- Tempo tutmak, tane tane ve kısa cümleler kurmak
- Sözün duyulup duyulmadığını sormak, gerektiğinde yazmak
- Arka plan gürültüsünü (televizyon, mutfak robotu) kısmak
- Önemli konuları yorgun akşam saatlerine bırakmamak
- İşitme cihazı varsa takılı, temiz ve pillerinin yerinde olmasına yardımcı olmak
Cihaz kullanımı bir uyum sürecidir. “Taktım, hemen her şeyi duyacağım” beklentisi çoğu kişiyi hayal kırıklığına uğratır. Cihazı reddetmek bazen inat değil, “yaşlı görüneceğim” utancı veya “işe yaramıyor” deneyimidir. Bu dirençle alay etmek yerine, neyin zor geldiğini sormak daha yumuşaktır.
Aile içi incinmeler
Tekrar tekrar aynı cümleyi söylemek yorucu olabilir; duyamamak da öyledir. Öfke birikir. “Seni hiç dinlemiyorlar” duygusu, yaşlıda terk edilmişlik bırakır. Kısa molalar, konuşmayı nöbetleşe sürdürmek ve gerektiğinde yazılı iletişim, ilişkiyi korur. Ani veya tek taraflı bir işitme kaybı, akıntı, baş dönmesi veya kulakta ağrı varsa hekime başvurulmalıdır. Ruhsal olarak içe kapanma, sürekli irritabilite veya “artık kimseyle konuşmak istemiyorum” hali ise psikolojik desteği düşündürmelidir.
Yaşlılık psikolojisine daha geniş bir bakış için yaşlılık psikolojisi rehberimize de bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, ilaç ve tedavi kararları için hekime danışın. Psikolojik destek tıbbi tedavinin yerine geçmez.
Sizin veya yaşlı bir yakınınızın bu süreçte yalnızlık, kaygı, uyum zorluğu veya bakıcı tükenmişliği yaşadığını düşünüyorsanız psikolojik destek için WhatsApp üzerinden 905383737460 numarasıyla bize yazabilirsiniz. Instagram: @hoyaterapi1.
