Endokrin sistem, yani hormonları salgılayan bezler, yaşla birlikte kişiden kişiye farklı hızda değişir. Bunun en belirgin örneği, yumurtalıkların östrojen ve progesteron üretiminin durduğu menopozdur. Diğer hormonlardaki değişimler ise daha dağınık ve bireyseldir. Bu yazının amacı hormon tedavisi önermek veya önermemek değildir. Amaç, bedendeki bu kaymanın ruh hali, uyku, beden imgesi ve ilişkilerde nasıl hissedildiğini konuşmaktır.
Ne değişir, ne konuşulur?
Yaşla birlikte pek çok hormonda salgı, duyarlılık ve işlev azalabilir. Menopoz ise üreme işlevinin sona erdiği, çoğu kadında daha görünür bir geçiştir. Sıcak basması, gece terlemesi, uyku bölünmesi, cilt ve saçta değişim, vajinal kuruluk ve cinsel hayatta ağrı veya isteksizlik sık anlatılan yakınmalardandır. Bunların hepsi herkeste aynı şiddette görülmez. Kimi kadın bu dönemi görece sakin geçirir; kimi için ise günlerce süren bir iç sıkıntısı, öfke veya değersizlik duygusu baskın gelir.
Tarihsel olarak menopoz uzun süre ciddiye alınmamış, hatta kadınların yakınmaları “dengesizlik” diye küçümsenmiştir. Bu dışlanma, utanmayı ve yalnızlığı büyütmüştür. Bugün biliyoruz ki ruh halindeki dalgalanma “abartı” olmak zorunda değildir. Hormonal değişim, uykusuzluk ve toplumsal beklentiler bir araya gelince kaygı ve çökkünlük daha belirgin hale gelebilir.
Kimlik, yas ve ilişki
Doğurganlığın sona ermesi bazı kadınlar için bir rahatlama, bazıları için bir yas olur. “Kadınlığım bitti” düşüncesi, aynadaki değişim ve partnerle konuşulamayan cinsel yakınmalar içe kapanmayı hızlandırabilir. Partnerin de bu dönemde nasıl davranacağını bilememesi sık görülür. Açık, utandırmayan bir dil; “sen değiştin” suçlamasından daha şifalıdır.
Erkeklerde andropoz diye anılan değişim genellikle daha sinsi ilerler; enerji, cinsel istek ve duygu durumunda kaymalar yine de ilişkiyi zorlayabilir. Her iki durumda da “bu yaşta bunlar normal, konuşulmaz” demek, kişiyi yalnız bırakır.
Tıbbi konular hekimle, duygular da yer bulsun
Hormon tedavisi, takviyeler, bitkisel ürünler ve uzun dönem kullanımları kişiye özel, hekim kararıdır. Güvenlik ve uygunluk bu yazının sınırını aşar; buradan bir tedavi çıkarmak doğru olmaz. Sıcak basmasını azaltmaya yönelik yaşam düzeni (sigarayı bırakmak, oda ısısı, kilo yönetimi, alkol ve aşırı kafein konusunda dikkat) bazı kişilerde rahatlama sağlar, ancak bu da bireyseldir ve bir garanti değildir.
Ne zaman hekime görünmeli? Ani ve şiddetli yakınmalar, beklenmedik kanama, cinsel hayatı bozan ağrı, çarpıntı, belirgin kemik veya kalp riski öyküsü tıbbi değerlendirme ister. Yaşananlar uykuyu, iştahı, işi veya ilişkileri bozacak kadar ağırsa; sürekli umutsuzluk, öfke veya değersizlik baskınsa psikolojik destek de düşünülmelidir. İkisi birbirinin alternatifi değildir.
Unutmayalım: menopoz ve yaşla gelen hormonal değişim tek tip bir yolculuk değildir. Genelleme, gereksiz korku da yaratır, “sen de atlatırsın” diye geçiştirme de. Herkesin ritmine saygı, bu dönemin en nazik eşlikçisidir.
Yaşlılık psikolojisine daha geniş bir bakış için yaşlılık psikolojisi rehberimize de bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, ilaç ve tedavi kararları için hekime danışın. Psikolojik destek tıbbi tedavinin yerine geçmez.
Sizin veya yaşlı bir yakınınızın bu süreçte yalnızlık, kaygı, uyum zorluğu veya bakıcı tükenmişliği yaşadığını düşünüyorsanız psikolojik destek için WhatsApp üzerinden 905383737460 numarasıyla bize yazabilirsiniz. Instagram: @hoyaterapi1.
