Yaratıcılık, yeni ve yararlı (işlevsel/uygun) fikirler üretme yetisidir. “Yeni” olmak tek başına yetmez; “işe yarar” olması gerekir. Psikolojide bu çift kıstas, ilhamın “parlayıp sönmesi” ile sonuç üreten yaratıcı çalışmanın ayrımını…
Zamanı ölçen saatler dışarıdadır; zamanı hisseden mekanizma ise içeridedir. Zihin, milisaniyelik ritimlerden dakikalar süren bekleyişlere kadar çok farklı ölçekte süreleri kodlar, karşılaştırır ve eyleme çevirir. “Ders neden kısa geldi?”, “trafikte…
Zihinsel esneklik, düşünme ve davranışımızı bağlama göre hızla yeniden yapılandırma kapasitesidir: farklı kural ve stratejiler arasında geçiş yapma, eski çözüm yollarını bırakıp yenilerini deneme, sabit varsayımları sorgulama ve yeni bilgiler…
Gündelik dilde “kendimi tutamadım”, “kendime hâkim oldum” diye anlattığımız şey, psikolojide inhibisyon ve özdenetim başlıkları altında çalışılır. İnhibisyon; uygunsuz, zamansız veya zararlı bir tepkinin başlatılmasını engellemeya da zaten başlamış bir…
Dikkat, zihnin “ışık demeti” olarak anılır; sahneyi aydınlatır, gereksiz ayrıntıyı karartır, hedefe giden yolu belirginleştirir. Psikolojide dikkat, seçici (neye odaklanacağımız), sürdürülen (ne kadar süre odakta kalacağımız) ve yürütücü/denetleyici (çatışma olduğunda…
Epizodik bellek, bir olayı nerede, ne zaman ve hangi bağlamda yaşadığımızı; kiminle birlikte olduğumuzu, ortamın kokusunu, ışığın rengini, hatta o an içimizden geçen mikrodüşünceleri birlikte kodlayan, öznel ve zengin bir…
Dil, insan zihninin en karmaşık ve en sosyal fonksiyonlarından biridir. Sesleri ayıklamaktan sözcükleri seçmeye, sözdizimini kurmaktan bağlama uygun mesajı iletmeye kadar çok katmanlı bir işleyiş gerektirir. Konuşma, yazma, okuma ve…
Sosyal biliş, başkalarının zihin durumlarını (niyet, inanç, istek, duygu) algılama, yorumlama ve buna uygun davranış üretme kapasitesidir. Empati ise bu büyük şemsiyenin altında, başkalarının duygusal durumlarını anlama ve—kimi zaman paylaşma—yeteneğidir.…
Duygu ve biliş, uzun süre psikolojinin ayrı kutularında ele alındı: Biri “sıcak”, sezgisel ve hızlı; diğeri “soğuk”, analitik ve yavaş. Oysa gündelik yaşamda karar verirken, öğrenirken, hatırlarken ya da sosyal…
Motivasyon, davranışın başlatılması, yönlendirilmesi ve sürdürülmesi ile ilgili çok katmanlı bir süreçtir. Psikolojide motivasyonu açıklayan modeller; hedef belirleme, öz-yeterlik, pekiştirme ve beklenti–değer çerçevelerini vurgularken, nörobilim bu süreçlerin arka planındaki ödül…