Sarkopeni, kas kitlesinde ve işlevinde (kuvvet ve hareketlilikte) azalma olarak tanımlanır. Kimi zaman yaşlanmanın kendisine, kimi zaman hareketsizliğe, yetersiz beslenmeye veya eşlik eden hastalıklara bağlanır. Tanı ve evreleme hekimin işidir. Burada laboratuvar mekanizmalarını veya antrenman reçetesi vermiyoruz. Konumuz, gücün azalmasının insanda uyandırdığı bağımsızlık kaygısı ve moral kaybıdır.
Güç azalınca kimlik de sarsılır
Bir kavanozu açamamak, evin içinde yürürken duvara tutunmak, torunu kucağa almaktan çekinmek… Bunlar “küçük işler” gibi durur; oysa yıllarca “ben hallederim” diye yaşamış biri için birer kırılma anıdır. Kişi kendini yük gibi hissedebilir. Yakınlar yardım etmek isterken farkında olmadan elinden her işi alabilir. Bu iyi niyet, utanmayı büyütebilir.
Kas zayıflığı düşme riskiyle de ilişkilidir. Bir kez düşen birçok yaşlı, yeniden düşme korkusuyla evde kalmayı tercih eder. Hareketsizlik kas kaybını hızlandırabilir; korku ile beden birbirini besler. Bu döngüyü “tembel” diye adlandırmak haksızdır. Ortada çoğu zaman bir korku, bazen de bir çökkünlük vardır.
Hareket, ama kimin kararıyla?
Düzenli, kişiye uygun hareket birçok yaşlıda yaşam kalitesini destekler. Dayanıklılık ve kuvvet çalışmaları gibi yollar rehabilitasyon ve hekim değerlendirmesiyle planlanır; her bedene aynı program uygulanmaz. “Herkes ağırlık kaldırsın” veya “şu kadar tekrar yapılsın” demek bu yazının sınırı dışındadır. Ağrı, nefes darlığı, baş dönmesi veya yeni bir güçsüzlük varsa hareket etmeden önce hekime danışılmalıdır.
Beslenme de kas sağlığının parçasıdır; ancak özel bir diyet veya takviye önerisi yine uzmana aittir. Burada söylenebilecek olan, öğünlerin ve günlük ritmin bütünüyle dağılmasının hem bedeni hem de ruh halini zorladığıdır.
Yakınlar için dil ve tempo
“Hadi biraz yürü, oturma” cümlesi bazen teşvik, bazen baskı olur. Daha yumuşak olan, kişinin hâlâ yapabildiği şeyi görünür kılmak ve hedefi birlikte küçültmektir: koridorda bir tur, sandalyeden güvenli kalkış, kısa bir bahçe molası. İlerleme yavaş olabilir. Küçük adımları fark etmek, “eski haline döneceksin” vaadinden daha dürüsttür.
Sürekli içe kapanma, yürümekten bütünüyle vazgeçme, “artık işe yaramıyorum” düşüncesi veya bakımı üstlenen kişide tükenmişlik varsa psikolojik destek düşünülmelidir. Sarkopeninin tıbbi izlemi ise hekim, fizyoterapist ve gerektiğinde diyetisyenle sürer.
Yaşlılık psikolojisine daha geniş bir bakış için yaşlılık psikolojisi rehberimize de bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, ilaç ve tedavi kararları için hekime danışın. Psikolojik destek tıbbi tedavinin yerine geçmez.
Sizin veya yaşlı bir yakınınızın bu süreçte yalnızlık, kaygı, uyum zorluğu veya bakıcı tükenmişliği yaşadığını düşünüyorsanız psikolojik destek için WhatsApp üzerinden 905383737460 numarasıyla bize yazabilirsiniz. Instagram: @hoyaterapi1.
